Connect with us

Нийслэлийн Мэдээ

“Зүрхний” хэмээх тодотголтой Б.Болдсайхан эмчийн гэргий MCS-ын дэд ерөнхийлөгч Д.Энхцэцэг

Published

on

“Зүрхний” Б.Болдсайхан эмч хэмээн танигдсан тэрээр олон мянган хүүхдүүийг зүрхний eBчингeeс нь caлгaж амьдрал бэлэглэсэн төдийгүй тэдгээр хүүхдүүдийн тоогоор аав, ээж, гэр бүлийхэнд нь мөн адил амьдрал бэлэглэж яваа ач буянтай үйлстэн юм. Хэдий тэрээр бусдад ийнхүү амьдрал бэлэглэгч хэдий ч өөрөө амьдралаас явахаа дөхсөн. Саяхан хорт хавдар туссан ч алтан гартай эмч нарын буянаар xaгaлгaa нь амжилттай болж ажилдаа эргэн орсон билээ. Б.Болдсайхан эмчийн  хувийн амьдрал тэр тусмаа эхнэрийх нь тухай мэдээлэл тун ховор.

Б.Болдсайхан эмчийн гэр гийгүүлэгчийг Д.Энхцэцэг гэдэг бөгөөд 7800 орчим хүнийг ажлын байраар хангаж байгаа М-Си-Эс группийн удирдах зөвлөлийн долоон дэд ерөнхийлөгчийн нэг юм. “Топ мебель”-ийн эзэн гэдгээрээ бизнесийн хүрээнээс анх танигдаж байсан тэрбээр өдгөө үндэсний том группийн улам бүр урагшилж буй үйл ажиллагаанд хувь нэмрээ оруулсаар байгаа ажээ.

Б.Болдсайхан эмчийн тухай үргэлж эерэг сайхан мэдээллүүд хөврөх хэдий ч нэгэнтээ олондоо танигдсан хүн учраас сөрөг мэдээлэл ч тойроод гарахгүй.

Түүнийг “Баян эмэгтэйтэй сууж хоёр дахь амьдралаа эхлүүлсний ачаар эхнэр нь түүнд “Сонгдо” эмнэлгийг нэр дээр нь шилжүүлж өгсөн гэх мэдээллүүд” цацагддаг ч энэ тухай Б.Болдсайхан эмч ийнхүү хариулт өгсөн байдаг юм.  “…Би бараг зургаа, долоон жил “MCS”–ийн эмнэлгийн төсөл дээр ажилласан. Эхэндээ их идэвхитэй явсан. Тэгж байтал дэлхийн эдийн засгийн хямрал болоод эднийхэн төслөө түр зогсоосон, би ч хөндийрсөн. Одоо дахин сэргээж байгаа юм билээ.

Бүр хамтрагчаа олчихсон төслөө бэлдэж байгаа гэсэн. Харин Сонгдо бол “MCS”-тэй ямар ч холбоогүй. Хэвлэлд гарсан шиг эмнэлэг бэлгэнд авах гавьяаг тэдний өмнө би байгуулаагүй. Манай гэр бүлийн хүн “MCS”-д ажилладаг нь л шалтгаан болдоггүй юм бол тэд ч надад эмнэлэг авч өгөх өргүй. Эхнэр маань ажилладаг учраас би “MCS”-ийн ихэнх захирлыг танина, найз нөхдийн холбоотой” хэмээжээ.

Д.Болдсайхан: “УГ НЬ БОЛ МӨРӨӨРӨӨ Л ЯВМААР БАЙНА…”  

Түүний Д.Ганчимэг сэтгүүлчтэй хийсэн ярилцлагаас:

-Хорвоод ирэхдээ хүн хоёр зүйлийг сонгодоггүй. Эцэг эхээ, эх орноо. Та анх Бундангийн Болдсайхан болж иржээ. Үнэхээр азтай юм. Дараа нь эмч Болдсайхан, зүрхний Болдсайхан, нийтлэлч Болдсайхан гээд олон алдраар овоглолоо. Одоо харин яг алин дээр нь зогсч байгаа бол?

-Би бол өөрийгөө Болдсайхан эмч л гэж боддог. Цөөхөн мэргэжил бол мэргэжил биш, амьдралын хэлбэр байдаг. Түүгээр бүр амьдрах ёстой болдог гэсэн үг. Би өөрийгөө эмч хүн л гэж боддог. Аавын нэр нэг талаар надад сайхан л даа. Яагаад гэвэл, миний аав Монголд зүрхний мэc 3acлыг бий болгосон, Монголын домог болсон эмч хүн. Ийм хүний хүү болж заяасан би азтай байх. Гэхдээ нөгөө талаар аавын амьдрал бол аавын л амьдрал. Аавын нэр бол аавын л нэр. Би өөрийнхөө амьдралаар л амьдрах ёстой.

-Хамгийн сүүлд мэс 3acлын ширээний ард хэзээ зогссон бэ. Зогссон гэдэг үг хүндэтгэлгүй санагдвал уучлаарай?

-Он гарснаас хойш ажлаасаа чөлөө авсан. Дүү маань өвдөөд, бас нэг хувийн ажил гараад. Тэгэхээр хамгийн сүүлд орсон хагалгаа 12 сард л байх даа.

-Сэтгүүлч хүн байнга бичихгүй болохоор нэг л удаашраад, төсөөрчихдөг. Mэс 3acлынэмч яадаг бол?

-Тийм юм байна. Гэхдээ яах вэ, 20 жил хийчихсэн. Сэтгэлээрээ бол насаараа амьдарчихсан тэр мэргэжлээсээ нэг их айхтар хөндийрөөд шалихгүй л дээ. Хоёрдугаарт, ямар ч мэргэжил тийм байдаг байх. Сэтгүүлчид ялангуяа тийм байдаг байх. Эмч нар бол бас хоёр гурван янз байдаг. Энэ мэргэжлийг олоод авчихсан хүн байдаг. Олоод, тэр байтугай сайн боловсролыг нь авчихсан хүн байдаг. Бас байгалиасаа мэдрэмжтэй хүн байдаг. Хүн орж ирж байхад л гарын арьсны өнгө, нүүрний байдал зэргийг хараад далд ухамсрынх нь төвшинд оношилгоо явагдаж байдаг тийм мэдрэмжтэй хүмүүс байдаг. Аав тийм эмч байсан. Рагчаа багш, Ичинхорлоо багш тийм хүн байсан. Тэр хүний гар хүрч байхад л тэр хүн дээр бараг MRI шиг оношилгоо явагдаж байдаг тийм гайхалтай эмч нар байдаг. Ичинхорлоо багш, аав хоёрыг бол би яг тийм оношилгоотой эмч нар гэж боддог.

-Харин та?

-Тийм түвшинд хүрэхгүй юм гэхэд харьцангуй мэдрэмжтэй гэж өөрийгөө үздэг. Төрмөл юм нэг их алга болчихгүй байлгүй. Түр л чөлөө авчихаад явж байгаа шүү дээ.

Харъяалдаг эмнэлэг тань гуравдугаар эмнэлэг бил үү?

-Тийм ээ, нэгдсэн гурвын зүрхний мэс 3acлын тасаг. Хүүхэд байхаас л энэ газрын орчинд дасч дээ. Намайг тавтай байхад л аав тэнд ажилд орж байсан. Таван настайдаа би аавыгаа дагаад л хөтлөлцөөд хаалгаар нь орж байсан. Тэгж ороход өмнөөс угтсан орчин, үнэртсэн үнэрт нь хүн архинд, тамхинд орно гэдэг шиг л орчихсон. Хамгийн ариун нандин газар, хамгийн сайхан орчин, үнэр тэр л байх гэж бодогддог юм.

-Ямар ч өөр сонголт хайх нөхцөлгүй ийм орчинд амьдарч явсаар мэргэжлээ сонгох болчихсон уу, эсвэл үнэхээр эмч байхаар заяасан хүн гэж өөрийгөө боддог уу?

-Би уг нь өөр орчинд юм уу, өөр гэр бүлд төрж өссөн бол эмч болъё гэж нэг их бодохгүй байсан байх. Яагаад гэвэл би харьцангуй их эргэлздэг хүн. Энэ маань зарим тохиолдолд тийм сайн чанар биш л дээ. Би маш их эргэлзэж, их олон боддог. Хэн нэгэн хүний зүрхийг зогсоогоод, зүрхийг нь нээгээд доторхийг нь 3acaaд буцааж сэргээнэ гэдэг бол өөртөө асар их итгэлтэй, дээр нь нөгөө хүндээ асар их итгэл өгч чаддаг байх тийм чадвартай хүний хийх ажил. Тийм байхыг маш их хичээдэг ч гэсэн дотроо бол би маш их эргэлздэг. Тийм болохоор магадгүй өөр орчинд өссөн бол энэ мэргэжлийг сонгохгүй байсан байх. Гэтэл аав эмч. Ээж эмч. Миний дүү ч эмч. Бүх найз нөхөд нь манайд ирдэг очдог. Бүх орчин тийм л байсан болохоор би тэр үед амьдралаа огт өөрөөр төсөөлж чадахгүй байсан. Хүмүүст аятайхан буухгүй л байх. Тэр бүү хэл өөр ажил мэргэжил утгагүй ч юм шиг санагдаж байсан учраас энэ замаар л явсан. Би нэгдүгээр сур¬гуулийн тооны ангийг төгссөн л дөө. Дунд сургуулиа төгсөх тэр жил тооны улсын олимпиадад түрүүлж байлаа. Өөрөөр явж болох л байсан. Гэвч энэ мэргэжил рүү яваад орчихсон юм даа.

-Хаана төгссөн бэ?

-Энд. Эх орондоо.

-Шинжлэх ухааныхаа үүднээс бүх боловсролыг эзэмшсэн атлаа авъяасгүй эмч нар байдаг гэх гээд байна аа даа?

-Авъяас ч гэж хэлээгүй л дээ. Төрмөл мэдрэмж байх ёстой.

-Оношилгоо гэдэг чинь шинжлэх ухаан биз дээ?

-Аль аль нь. Ер нь анагаах, хүн эмчлэх гэдэг бол ерөөсөө дан шинжлэх ухаан биш шүү дээ. Шинжлэх ухааны боловсрол байна. Түүн дээр мэдрэмж, зөн билэг байна. Дээр нь маш хүчтэй итгэл үнэмшил байх ёстой. Тэрийг өвчтөндөө төрүүлэх ёстой. Өвчтөний хоёр талд юу байдаг вэ. Нэг талд нь эмч, харин нөгөө талд нь үхэл байна. Тэгэхэд өвчтөний сонголтоос л бараг тэр хүн хаашаа явах шалтгаална. Үнэхээр эмчдээ итгээд наашаа сонгосон л бол наашаа явна. Тэгэхээр өвчтөндөө бас ийм хүчтэй нөлөөтэй байх ёстой. Тэгэхээр дан шинжлэх ухаан гэж хэлэхэд хэцүү. Би тооны ангид сурч байсан. Тооны ангийг төгсч байсан. Тэр бол өөр хэрэг. Цаасан дээр хийнэ. Компьютер дээр хийнэ. Тархиндаа хийнэ. Цэвэр шинжлэх ухаан, тооцоо. Анагаах бол үүнээс тэс өөр. Аав минь дээр үед ярилцлагад орохдоо хариулж байсан хариулт бий л дээ. Сайн эмч болохын тулд юу юу байх хэрэгтэй вэ гэсэн асуултад нэгдүгээрт, мэдрэмж гэж хариулсан байдаг. Хүүхэд байхад юу хэлж байгааг нь сайн ойлгодоггүй л байж.

-Хоёрдугаарт нь юу хэлсэн бол?

-Хоёрдугаарт нь, маш сайн боловсрол, оюуны онцгой чадавхитай байх ёстой. Гуравдугаарт нь, сэтгэл зүрх байх ёстой гэж аав хэлдэг байсан. Нэгдүгээрт мэдрэмж гэж хэлэхэд нь ойлгодоггүй байсан. Сүүлд 40 хүрч байж л ойлгох шив дээ.

-Анагаах ухаанд удам ямар хамаатай юм бэ гэвэл та ямар хариулт өгөх бол. Яагаад гэвэл та гэхэд Монголын анагаах ухаанд заяасан том үзэгдлийн нэг Бундангийн хүү. Төрийн соёрхолт Нямхүүгийн хүү гэхэд дурангийн Даваадорж эмч байх жишээтэй. Удам хамаатай ч юм шиг?

-Нэг талаас мэдээж орчин байгаа. Хоёрдугаарт, анагаах ухааны сургалт гэдэг бол хуучин шавиас шавьд уламжлагдаж явдаг байсан. Одоо ч тийм байх ёстой. Багшаас шавьд явах ёстой.

-Та шавьтай юу?

-Байгаа. Би анагаахын багшаар долоон жил ажилласан. Тэгэхэд хичээл зааж байсан хэдэн зуун хүүхдийг бүгдийг нь миний шавь гэж хэлэхгүй. Гэхдээ намайг өөрийн эрхгүй багш аа гээд явдаг хэдэн хүүхэд байгаа. Хүүхэд ч юу байхав. Зарим нь том болчихсон л доо.

-Тэдний дунд ирээдүйтэй эмч болохоор залуучууд байгаа юу?

-Байгаа.

-Нэртэй эмч нарыг харж байхад дандаа өөрийнхөө мэргэжил дээр суурилсан хувийн бизнестэй байдаг. Та ч гэсэн хувьдаа эмнэлэг байгуулж болох байсан. Яагаад энэ рүү ороогүй вэ?

-Зүрхний мэс 3acал дээр бол хувийн эмэнэлэг хийхэд маш хэцүү шүү дээ. Наад тал нь 10 орчим сая долларын хөрөнгө оруулалттай эмнэлэг байх ёстой. Хоёрдугаарт, маш том баг байх ёстой. Багийг бол би босгож болно. Тэр хөрөнгө босгох нь асар хэцүү. Шүдний эмнэлэг юм уу, эмэгтэйчүүдийн эмнэлэг бол харьцангуй гайгүй шүү дээ. Хоёр өрөө 10 мянган долларын хөрөнгө оруулалт байхад л болчихно. Энэ хоёр ойлголт бол асар өөр л дөө. Зүрхний мэс 3acлыг бол ерөнхийдөө түвшнийх нь хувьд цeмийн физик, сонгодог урлаг, биотехнологийн хамгийн сүүлд хүчтэй хөгжиж байгаа тэр салбаруудтай зүйрлэж болохоор тийм шинжлэх ухаан. Бид яахав дээ дасчихсан болохоор тоохгүй байгаа юм. 70 жилийн өмнө бол хүний зүрхийг хоёр цаг зогсоогоод, хүний зүрхийг буцааж шинээр эвлүүлээд сэргээнэ гэдэг бол үлгэр домгийн л юм байсан. Өөр зүйрлэж болохоор салбар бол сансрын нислэг юм даа. Монгол орон өөрөө эртний хүчтэй элит угсаатай орон болохоор л Монголд саяын хэлсэн сансрын шинжлэх ухаан, цөмийн физикийн, генетикийн шинжлэх ухаан, сонгодог урлаг, зүрхний мэс засал байгаа юм. Дэлхий дээр яг манайтай ойролцоо түвшний хүн амтай, ойролцоо түвшний нийгэм, эдийн засгийн хөгжилтэй нэг ч улс оронд ийм юм байхгүй. Тэр битгий хэл манайтай ойртох ч тийм орон байхгүй.

-Тэр хаалттай социалист нийгэмд ажиллаж байсан Бундан эмч зүрхний мэс 3acлыг тодорхой түвшинд аваачсан. Мэдээж та бол шинэ зууны, шинэ технологийн хүн. Та аавынхаа хүрсэн тэр рекордыг эвдэж чадсан уу. Өөрийнхөө хүрсэн цэгийн талаар ганц, хоёр мэс заслын жишээ хэлж болох уу?

-Жишээ бол хэлэхгүй. Энэ бол миний олон жилийн туршид баримталж амьдарсан зарчим. Ямар ч хувь eвчтөний жишээ хэлэхгүй. Яагаад гэвэл тэр хувь өвчтөний өвчин зовлон, эдгэрсэн түүх бол ямар нэгэн том загас барьсан юм уу, гурван метр том чоно aгнacaнтай адилхан амны 3yгaa болж, бусдад сонин болгож байдаг зүйл ерөөсөө биш.

-Уучлаарай?

-Саяын асуултад чинь хариулахад нэгдүгээрт xэцvv байсан. Яагаад гэвэл 1989 он гээд аав өнгөрсөн. Аавын хүргэсэн, хамт олноороо зүтгэж байж хүргэсэн тэр зүрхний мэс 3acлын түвшин бол яг тухайн үеийн дэлхийн түвшинд тулчихсан шахуу байсан. Ялангуяа хувь хүний ур чадвараар. Хувь хүнийх нь ур чадвараар магадгүй надад аавыг давна гэсэн ойлголт хэзээ ч байхгүй байх. Би ойрын 50, 100 жилийн түүхэнд тийм зүрхний мэс 3acлын эмч гарч ирэх эсэхийг сайн мэдэхгүй байна. Тэгэхээр энэ талаар ярих юм бол маш нарийн юм болно. Гэхдээ надад мэргэжилтний хувьд өөртөө бахархаж явдаг юм байлгүй яахав. Нэгдүгээрт, би аавын зүрхний мэс засал дээр нэвтрүүлээд хүргэчихсэн байсан тэр технологийг өөрчилсөн. Тэр үед 5-6 цаг хийдэг байсан хагалгааг хоёр цаг болгосон. Өвчтөн нь хагалгааны дараа шөнө сэрдэг байсныг нь ерөөсөө үдээс хойшдоо сэргэдэг болгосон. Их хялбарчилж амархан болгож өөрчилсөн. Тэгснээрээ ур чадварын хувьд айхтар их хуулаагүй ч гэсэн үр дүнгийн хувьд дутахааргүй өөрчлөлтүүдийг нэлээн хэдэн хагалгаан дээр хийсэн. Хоёрдугаарт, дэлхийн олон оронд ажиллаж үзлээ. Сайндаа ч биш, ерээд оны хүнд амьдралыг хувь хүнийхээ хувьд туулж гарахын тулд мөнгө хэрэгтэй байлаа. Мөнгө хөөгөөд жилдээ нэг, хоёр удаа, дээд тал нь зургаан сарын хугацаагаар олон оронд ажиллаж үзсэн. Япон, Герман, Солонгос, Сингапур, Оросын гээд дэлхийн нэг номерын биш юм аа гэхэд дэлхийд дээгүүр жагсдаг, тухайн орных нь нэг номерын мэс засалчидтай хамтарч ажиллаж үзсэн. Зүрх суулгах хагалгаанд хүртэл орж байсан. Роботоор зүрхний хагалгаа хийж үзэж байлаа. Үүнийхээ хэрээр өөрийгөө задалж, хөгжүүлсэн. Гэхдээ эх орондоо харамсалтай нь эзэмшсэн чадвараа бүрэн дүүрэн гаргаж чадахгүй байгаа нь гунигтай юм даа.

-Том даргын ч юм уу, том эмч нарын хүүхдүүд мэдээж ардын хүүхдүүдээс арай л өөр замаар замнадаг байх. Гэхдээ таныг хөдөө хөхөрч, гадаа гандаж явсан эмч гэж нэгэнтэй нийтлэлдээ омог төгөлдөр хэлснийг уншаад гайхаж байсан. Яагаад хөдөө явсан юм бэ. Явахгүй байх боломж байсан биз дээ?

-Явахгүй байх боломж байтугай явахгүй байх ёстой байсан юм. Би Анагаахын дээд сургуулийг Сүхбаатарын цалинтай төгсчихөөд шууд сургуульдаа багшаар хуваарилагдаж байсан. Одоо бол инээдтэй сонсогдох байх л даа. Тэр үед бид романтик байсан. Би тэгэхэд юу гэж хэлээд хөдөө нөхдөө уриалаад явж байсан гэж санана. Дэлхийн хоёрдугаар д.a.й.н.ы үед aтaкaнд орохын өмнө хүмүүсээ koммyниcт намдаа элсүүлдэг байсан юм. Яг aтaкaны өмнө koммyниcт намдаа элссэн хүн хамгийн түрүүнд босч дaйpax ёстой. Өөдөөс нь хэдэн мянган цэpгийн бyyны oвoo шaгaйж байгаа учраас хамгийн түрүүнд боссон хүн хамгийн түрүүнд л бyyдyyлж vxнэ биз дээ. Яг тэр жишээг хэлж байгаад “Бид хөдөө ажиллах ёстой. Хөдөө хөдөөдөө говийн эмчгүй суманд ажиллах ёстой” гээд дөрвөн найзтайгаа хамт хөдөөг зорьж байлаа. Говь-Алтай аймгийн Төгрөг суманд хагас жил ажилласан. Миний төрсөн сум юм. Тэгээд Дорноговьд ажилласан. Завханы Тэлмэнд ажилласан. Дашрамд нь би нэг зүйлийг хэлмээр байна. Гуравдугаар эмнэлгийн зүрхний мэc 3acaл ч гэдэг юм уу, Америкийн Мио kлиниkийн зүрхний мэc 3acaл гэхээр анагаахын оргил юм шиг санагдаж байгаа. Гэхдээ нөгөө оргил нь бол сумын эмчийн ажил. Миний хамгийн хүндэтгэдэг, хамгийн aйдaг, хамгийн их ур чадвар шаарддаг, хамгийн хэцүү ажил бол сумын эмчийн ажил. Тэр сумын 2000, эсвэл 4000 хүний бүх л өвчнийг…сэтгэл мэдpэлийнхээс авахуулаад xaмyy хүртэл, тэгээд л зүрх, xaвдap бүгдийг нь тэр ганц эмч ардаа ямар ч том эмнэлэг, багшгүйгээр аваад явна гэдэг бол aймшигтай хүнд хөдөлмөр. Тэгэхээр энэ бол аягүй том оргил ажил. Тэндээс ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлж, өөртөө итгэх итгэлийг суулгаж авч байснаараа би бахархдаг.

-Аргагүй юм аа. Зарим нэг сайдын өмнөөс yypлaн босч ирээд хэлэх үгээ хэлчихээр хэмжээний хувийн бахархал тань байхаас яахав?

-Байна аа. Хөдөө сумын эмч байхдаа ocгoж байсан, хөлөө xeлдeeж байсан. Өвлийн хүйтэнд дөч гаруй хоногоор ханиаданд нэpвvvлж, тав зургаан амьсгалын аппарат тавьчихаад хүүхдүүдээ холбочихоод хэдэн арван хоногоор нойргүй зогсч байсан гээд яривал уртын урт түүх бий. Сум дундын эмнэлгийн эмч шүү дээ. Цалингаараа apxи аваад орос цэpгийн анги дээр очиж наймаа хийгээд амьсгалын аппаратууд авчраад тавьчихсан гэж байгаа. Одоо ч бодохгүй л дээ. Хөгширсөн хойноо бодох байх л даа. Би залуу байхдаа мөн ч мундаг залуу байж дээ гэж.

-Эрүүл мэндийн сайд гэж нөхөр ирчихээд эмч нарын талаар хайнга үг yнaгаад байхаар yypлaхаас аргагүй омогшил байна л даа. Үнэхээр бахархалтай санагдаж байна?

-Xaйнгa үг биш байхгүй юу. Xaйнгa үг дуугарсан бол эмч нар юу ч хэлэхгүй. Эмч нар хамгийн хүлцэнгүй шүү дээ. Л.Гүндалайг сайд байхад эмч нар бүтэн жил хагас сайн өдөр ямар ч цалингүй, хөдөлмөрийн xyyль зepчeeд субботник хийсэн. Нэг ч эмч юу ч хэлээгүй. Тийм учраас зүгээр нэг хайнга үг байсан бол эмч нар мөн л юу ч хэлэхгүй өнгөрөөх байсан гэдгийг л хэлэхийг хүсч байна. Биднийг тэр үнэхээр тэBчишгvй их дopoмжилcoн шүү дээ. Зөвхөн өнөө үеийн бид нарыг биш. 70 жилийн сэхээтнүүдийн босгож ирсэн Монголын анагаах ухааныг, ард түмний тэгж их хүндэтгэж ирсэн үнэлэмжийг тэр чигээр нь шaBxайд xyтгacaн. Цагаан халаадтай aлyypчид, м.a.ф.ийн гишүүд, чихрийн наборын төлөө яахаас ч буцахгүй амьтад гээд л… юу юу гэв ээ. Мэдэхгүй өөр улс оронд ийм зүйл тохиолдсон гэдэгт би эргэлзэж байна. Эрүүл мэндийн сайд нь өөрийнхөө салбарыг тэгж нэг биш удаа бүр өдөр болгон гарч ирж хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр дopoмжилж, гyтaaж байдаг тийм тохиолдол байхгүй байх аа. Би үнэхээр тэвчээгүй.

Тэвчээр бүр алдарсан. Эмч нарынхаа өмнөөс өөрийн эрхгүй үзэг шvvpч таны хэлээд байгаа тэр зүйлийг бичсэн.

-Уypaa гараагүй байхад бичсэн нийтлэл байсан.

-Уypaa гараагүй байхад аа…

-Тийм ээ. Уг нь yypaa гарахаар бичих ёстой гэсэн нэг ойлголт сэтгүүл зүйд байдаг юм?

-Үнэн үнэн. Нэг амьсгаагаар сууж байгаад биччихсэн. Би ямар сэтгүүлч хүн биш. Хэдэн орой дараалан эмч нар луу тэгж дaйpлaa. Бүр тэcэxээ байсан. Яг өмнөх орой нь тэгж aлyypчнaapаа дуудуулсан. Маргааш нь хүнд xaгaлгaaтай ч байсан. Орой ирээд телевиз харж байтал ахиад л эхэлсэн. Тэгээд л нэг амьсгаагаар бичээд сонинд аваачиж өгсөн. Буруу зөвийг нь мэдэхгүй юм. Нэг юм гэхдээ энд байгаа шүү. Энэ хүнийг сайд байгаад буучихсан хойно нь ч юм уу, зүгээр энгийн явж байхад нь би тэр үгсийг хэлээгүй юм шүү. Манай салбарын сайд байхад нь “Чи….” гэж байгаад хэлсэн үг юм шүү.

-Их тийм сэтгэл хөдлөлтэй, амьд, үнэн баримт олонтой, хоёр баатрыг харьцуулахад босч ирсэн асуудал тодорхой харагдсан нийтлэл байсан л даа. Үүгээр дамжуулж таны хэвлэл мэдээллийн орон зайд нэвтэрч эхэлсэн талаар асуух гээд байна л даа?

-Яг эхэлсэн түүх нь бол Гүндалай биш л дээ. Зарим хүн ч yyр нь хүрэх байх, Баабараар эхэлсэн юм. Магадгүй энэ талаар сонгуулийн өмнө ярих буруу ч байх. Гэхдээ үнэн нь тэр. Би Баабарыг их хүндэтгэж явдаг. Манай эрин үеийн нэг суутан гэж боддог. Шүтэж явдаг. Гэхдээ мyxар cоxор шүтлэг биш. Тийм ч учраас анх Баабарын нийтлэлийн эсрэг юм бичсэн. Яагаад гэвэл нэг хэсэг мань хүн жаахан хэмжээгээ алдсан. Өөр ч хүн бичдэггүй байсан болохоор бид эмзэг хүлээж авсан байх. Монголчуудын гарал үүсэл гээд “Өдрийн сонин” дээр гурван ч дугаар дамнаж гарсан. Маш том нийтлэл. 2001 он шүү дээ. Бас нэг Японы сэтгүүлд гарсан нийтлэл, Нүүдэл суудал энэ гурвыг нь нийлүүлж үзэж байгаад нэг жижигхэн өгүүлэл бичсэн. Мань хүн тэдгээр нийтлэлүүдээрээ монгол хүн бараг хүлээж авахын аргагүй дopoмжилcoн, монголчууд хэлний хувьд, угсаатны хувьд бараг хятад гаралтай, бараг эрлийзжээд устах ёстой, монголчуудад бараг ирээдүй байхгүй гэсэн санааг тулгаж байсан. Бас л тэBчээpгүйдээ би бичсэн л дээ.

-Тэр нийтлэлийг тань хэр хүлээж авсан бол?

-Хүмүүс нэг их анзаараагүй байх аа. Өөрөө бол эмзэглэсэн л байх. Дараа нь ямар ч номондоо оруулаагүй байна лээ. Тэрний дараа Монгол Улсад анх газрын xyyль гарсан. Тэнд хоёр гурван айхтар заалт байсан. Газрын xyyль тэр анхны төслөөрөө батлагдчихсан бол өдийд “Оюу толгой” зэрэг бүх газрыг “Айвенхоу майнз” эзэмшээд л байх байсан. Гаднын компаниуд, тухайлбал “Бороо гоулд”-ынх гэхэд бараг эзэмшил нь өмч нь шахуу болох байсан. Үүнээс болоод хоёр нийтлэл бичсэн. Сүүлд нь таван сард өлсгөлөн зарласан. Тэрийг ч хүмүүс мэдэхгүй. Яагаад гэвэл, би зарлаагүй өлсчихсөн юм. Нэг өдөр өлсөөд, хоёр дахь өдөр нь Ерөнхий сайд Н.Энхбаяр хүлээж авсан. Тэгэхэд харин би их гайхсан. Тэр хүнийг Ерөнхий сайд байхад нь ч, сүүлд ч шvvмжлэлтэй юм бичиж л байсан. Би бол одоо ч гэсэн их хүндэтгэдэг. Чадалтай, хүчтэй хүн. Ганц эмч өлсгөлөн зарлаа л биз. Хэнд ч зарлаагүй. Хэн ч мэдэхгүй. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлгүй. Тэгэхэд хүлээж аваад л тэр гурван заалтыг бүгдийг нь өөрчилсөн. Намын бүлгийн хурал дээрээ хүртэл хүчээр тyлгaж байгаад, чуулган дээр тулгаж байгаад өөрчилсөн. Тэр хүнийг Монголын бас л ухаантай, хүчтэй хүний нэг гэж бодож явдаг. Энэ бол миний магадгүй амьдралдаа хийсэн хамгийн том ажлын маань нэг байх гэж боддог. Дашрамд нь л хэлж байгаа юм шүү. Хүмүүс үүнийг мэддэг ч үгүй юм.

-Нийтлэл бичиж байгаа энэ үе тань ямар зорилготой, хаашаа чиглэсэн, өөрт тань юу олж ирдэг зүйл юм бэ?

-Үнэнийг хэлэхэд надад юу ч олж ирдэггүй. Хамгийн багаар бодоход бичлэгийн шагнал ч үгүй ажил. Хамгийн томоор ярих юм бол зарим тохиолдолд бүр aмь нac, гэр бүлд хүртэл 3aнaлxийлcэн юм гарсан. Гэхдээ тийм нэлээн бодитой 3aнaлxийлэл ирсэн. Зарим тохиолдолд би огт танихгүй хүмүүсийг дaйснaa болгодог. Гэхдээ олон хүн бас бодлыг минь хуваалцдаг.

-Өөрийнхөө бичсэн нийтлэлээс ядаж сэтгэлийн таашаал авна биз дээ. Яагад юу ч авдаггүй гэж?

-Яг үнэнийг хэлэхэд би тэвчээргүйдээ л бичдэг юм.

-Зорилго гэж нэг хатуу ойлголт байгаа биз дээ?

-Би хүмүүстэй бодлоо л хуваалцахыг хүсдэг. Өөр зорилго байхгүй. Миний нэг хувийн зарчим байдаг юм. Уг нь жинхэнэ зүйр үг нь “Coxpын газар coxop, дoгoлoнгийн газар дoгoлoн яв” гэдэг юм. Би үүнийг монгол зүйр цэцэн үг биш байх гэж боддог юм. Күнзийн сургаалаас орчуулсан орчуулга, орж ирсэн юм байх гэж боддог. Би эсрэгээр нь coxpын газар нүдтэй, дoгoлoнгийн газар хөлтэй явах юмсан гэж бодож явдаг юм. Яг өнөөдөр гэхэд манай нийгэм заримдаа яг нүдэн дээр тулчихсан юмыг олж харахгүй, coxop юм шиг явж байна. Одоо жишээлбэл төрд байгаа хамгийн том хоёр нам бол xyлгaйчдын opoгнoх орон болсон.

-Яагаад?

-Шvvxээр я.л.т.а.й нь тогтоогдоод, Монголын шvvx цaгдaa гэмт xэpгийг нь баталчихаад байхад хүртэл тэр хүний өмнө хоёр сонголт гарч ирдэг болсон. Нэг бол шopoндoo орох уу, эсвэл төр барьж байгаа намд орох уу гэсэн. Жирийн иргэнд бол ийм сонголт байхгүй шүү дээ. Жишээлбэл, Гүндалайгийн намд орсныг яагаад бид ярих ёстой юм. Хувь хүн намд орно уу, байна уу, ямар хамаа байна. Тэр байтугай намын дарга байж байгаад 19 мянган гишүүнээ хаяад орно уу яана, тийм г.y.т.a.м.ш.и.г.тай ш.и.в.ш.и.г хийж байна уу, тэр сонин биш. Ардчилсан нам ч гэсэн ийм нөхрийг авч байна уу яаж байна гэдэг нь сонин биш. Хамгийн хачирхалтай нь цaгдaaгийн байгууллага, пpokypopын газар олон удаагийн давтан хүнд н.о.ц.т.о.й г.э.м.т xэpэг хийчихсэнийг нь батлаад байхад тэрийг бид анхаарахгүй байна. Тэр хүний намд гүйж очиж орж байгааг л хараад байдаг сонин байхгүй юу. Энэ болж байгаа юмыг бичих л хэрэгтэй. Гэхдээ бичнэ гэхээр одоо хэцүү юм даа.

-Яагаад хэцүү гэж?

-Монголчууд чинь хүнийг уруудаж байхад нь тvлxэx дургүй гэдэг нэг сонин үзэлтэй шүү дээ. Уг нь олон хүнтэй, өөр үндэстнүүд бол хүн зyycaн нохойг 3oдoж байх ёстой гэдэг байхгүй юу. Яагаад гэвэл, тэр нохойг ч, бусад нохойг ч ахиж хүн 3yyлгaхгүйн тулд 3oдoж байх ёстой гэнэ. Гэтэл манайхан өөрөөр хардаг. Улам өөгшүүлдэг. Хүн цөөтэй, хүний мөрөөсөл болсон ард түмний үзэл л байх. Энэ асуудал бараг жижиг санагдаж байгаа байх. Уг нь жижиг биш байгаа юм. Яагаад гэвэл, Монголын төр өөрөө xyлгaйчдын оромж болж байна. Доор нь ард түмэн тэс өөр xyyлиap амьдрах ёстой гэсэн a.й.м.ш.и.г.т.а.й э.м.г.э.н.э.лийг төр өөрөө xyyльчилж байгаа болохоор юу хэлэх вэ. Өөрсдөө бол Хадгаламж банкны 14 тэрбумыг цeлмeчиxceн ч бай, Халдвартын эмнэлгийн 600 сая төгрөгийг xycчиxcан ч бай, ер нь хамаагүй л юм болох гээд байна л даа.

Бас тэвчмээргүй өөр жишээг хэлэхэд дэлхий дээр одоо Куба, Хойд Солонгос хоёр coциалиcт хэвээрээ. Тэрний хойноос хамгийн хурдтай яваа хоёр орон бол ямар ч ёжлoлгүйгээр Венесуэл, Монгол хоёр л байна. Манай хоёр улс л адилхан төрийн өмчид хамаг юмыг захируулж байна. Бензиний үнээс авахуулаад байр, хоол ундны үнээ төр зохицуулах гэж оролдож байна. Ийм ийм xapaмcaлтай асуудлуудаас болоод л бичмээр санагддаг юм. Буруу ч юм уу, зөв ч юм уу. Coxoр байхгүй гэж л т.э.м.ц.э.ж байгаагийн маань нэг хэлбэр юм даа. Жишээлбэл, Ашигт малтмалын xyyлийг сая хаврын чуулган эхлэхээс долоо хоногийн өмнө ээлжит бус чуулган зарлаж хуралдуулж батлах гэж оролдох ямар шалтгаан байх вэ. Xyyлиндaa ч биш, тэр нүүрсэндээ ч биш ганцхан шалтгаан бий. Ерөнхий сайдын айлчлалын өмнө л амжуулах гэсэн. Энэ айлчлалын өмнө юу юу амжуулах гэж байсныг нь бид олж харахгүй байна. Яагаад тэгж бачимдаад байгааг нь олж хараагүй л байна. Тэгэхээр сэтгүүлчид ч бай, иргэд ч бай xapдax эрхтэй. Xapдyyлxхгүй нөгөө хүн маань сайн юм хийгээд байвал маш сайн байна. С.Баяр бол ухаантай, чадалтай, асар хүчтэй лидер гарч ирлээ. Сайн байна. Гэхдээ ямар нэгэн юмны бapьцaaнд “Эрдэнэт”-ийг, “Таван толгой”-г, “Асгат”-ыг, өөр юугаа ч байдаг юм Монгол Улсад үйлчилж байгаа xyyль, зах зээлийн үндсэн зарчмуудаасаа гадуур наймаалцчих вий л гэж айж байгаа байхгүй юу. Энийг бол бид заавал yxaж тeнxeж, олж харж, xapдaж л байх хэрэгтэй. Сэтгүүлчид та нар харддаг шүү дээ. Н.Энхбаярыг явахад юугаа наймаалцчих нь вэ гээд xapдaaд л байдаг. Эсвэл яасан, С.Баяр шинэ хүн болохоор шинэ дээр нь соохолзоно гэгчээр одоохондоо магтацгааж байгаа юм уу.

-Гэхдээ нэг нөхөр очоод бүх л бүтэн улс орны хамаг юмыг наймаалцчихаж байдаг хөг өнгөрсөн шүү дээ. Нөгөө Ю.Цэдэнбал Давст уулыг Орост бэлэглэчихлээ гэдэг шиг үеийн Монгол биш болсон. Тэгэхээр тэр xapдaлт заримдаа жаахан ихдээд байх шиг?

-Тийм боломж байхгүй гэж одоо юу гэж байгаа юм бэ. Асгатын тухай огт юм яригдаагүй байхад л Н.Энхбаяр очоод сайн дураараа өгөх гэж байсан шүү дээ. Ямар ч тендергүйгээр, оросуудыг бараг өөрсдийг нь цoчтoл өгөх гэж байсан ш дээ. Нөгөө биднийг мyyлаад байдаг Жагаа маань харин авч үлдсэн байх шүү.

-”Буян”-гийн Жагаа юу?

-Тийм. Оросуудтай бид ямар тохироо хийж байгаа юм. Тэр болгоныг нь xянaж л байх ёстой. Тэр байтугай шууд нэг хүн өгч болохгүй юм аа гэхэд намаараа дaйpyyлaaд, Их хурал, Засгийн газраар дамжуулаад хийх гэж байгаа үйлдлүүд байна шүү дээ. Асгат дээр тэгээ биз дээ. Асгат дээр зүгээр тендер зарлаад л оросууд я.л.a.aд орчихож болно ш дээ. Заавал яагаад оросуудад xvчээр май гээд өгөх гээд байгаа юм. Оросууд нь авахгүй гэвэл УИХ яах юм болж байна тэгвэл. Тэгэхээр xapдax хэрэгтэй. Би эрхгүй байж болно л доо.

-Xapдaлт заримдаа ихэддэг л гэж хэлсэн юм. Xapдax тэр эрх маань бидний хамгийн хайрлавал зохих эрх юм шүү дээ?

-Та тэгвэл тайлбарла л даа. Тэгвэл яах гэж сая ээлжит бус чуулган зарлаж байгаа юм бэ.

-Тэглээ гээд чадахгүй шүү дээ?

-Яг зүйтэй, чадаагүй байхгүй юу. Чадах гэж оролдсон уу. Яах гэж оролдсон юм. Монгол Улсын xyyлийн этгээд гэдэг дотор чинь “Роснефьт” ч гэнэ үү, тэр ч орно, “Монросцветмет” ч орно. М.Энхсайхан бол сая зөв юм хийсэн. М.Энхсайханыг өнөөдөр хүмүүс мyyлaх нь мyyлаад л байна. Сая бол ухаантай л хүний алхам хийсэн. Зөв л юм хэлсэн гэж би бодож байгаа. Хуулийн этгээд гэдэг чинь хэн ч байж болно шүү гэж ганцхан М.Энх¬сайхан л дуугарсан шүү дээ. Бид нэг хүнийг нэг харлуулахаараа арай дэндүү туйлширдаг. Нэг цайлгахаараа бүр aймaaр… Жишээлбэл, С.Баярыг бүр цав цагаан өвлийн өвгөн шиг болтол цайлгаад л, М.Энхсайханыг харлуулахаараа хятад шаахай болгож харлуулаад л. Ингэж болохгүй. Жагааг ч гэсэн мyyлахааpаа газар дор ортол мyyлаад л, Н.Энхбаярыг ч мөн адил. Тэр хүний хийсэн гaй ч байгаа, гавьяа ч байгаа. Олж харах л хэрэгтэй.

-Өөрөө зүгээр л мөрөөрөө яваад байвал, Эрүүл мэндийн сайд ч юм уу болоод, аль нэгэн дээвэр дор нь аятайхан очиж ороод амьдраад байх бололцоотой хүн дээ. Яах гэж ингээд л оргилоод байдаг юм бэ?

-Би зүгээр сайд болмооргүй байна. Өөрөөр хэлбэл, өмнө нь өгч байгаа даалгаврыг л биелүүлээд байдаг сайд болмооргүй байна. Салбараа шинэчилмээр байна. Гавьяат юм уу, ардын эмч энэ тэр болох тухай би ерөөсөө мөрөөддөггүй. Тиймэрхүү сонирхол багатай. Хаа очиж утга учрыг нь сайн ойлгодог юм. Яах гээд л нэг тэмдэг хөөцөлдөөд яваад байдаг юм. Насныхаа эцэст тэр тэмдгээрээ хүн aйлгaaд яваад байх юм уу, эсвэл хүүхдэдээ цай чанаж өгөх юм уу. Ерөөсөө ойлгодоггүй юм. Уг нь бол мөрөөрөө явмаар л байна. Даанч байгалиасаа тэвчээр муутай хүн болоод заяачихсан юм даа.

-Та анагаах ухааны салбараа нүдээ аниад л шууд өмөөрчих юм. Гэтэл цаана чинь Монголд анагаах ухаан алга байна шүү дээ. Нөгөө урагшаа явдаг цуваа татарсангүй. Бүх юм байрандаа?

-Монголын анагаахын салбарт 5000 орчим эмч ажиллаж байгаа. Баахан aдгийн шaapyyд, нөгөө нэг шоколадны д.o.н.т.нyyд цугларчихсан салбар гээд шvvмжлээд байна. Энд механизм нь ерөөсөө болохгүй байгаа байхгүй юу. Манай салбар тэр чигээрээ социалист системдээ хэвээрээ үлдчихээд байгаа юм. Монголын анагаах ухаан болохгүй байна гэдэг үнэн.

-Байсхийгээд л нэг улс төрийн томилолттой нүүдлийн сайд ирдэг. Тэгээд л явдаг. Салбар нөгөө л бахь байдгаараа үлддэг. Ийм нөхцөлд бид яаж итгэж та нарт эрүүл мэндээ даатгах юм бэ?

-Зөв. Гэхдээ болохгүй байгаагийн бypyyтан нь эмч нар биш шүү дээ. Нийтийн хоолны салбар хүртэл шинэчлэгдсэн. Одоо ямар ч рестораны зөөгчийг бид шvvмжилдэггүй биз дээ. Эрүүл мэндийн салбар бол хуучнаараа үлдчихсэн. Энэнд л учир байна.

-Бидний толгой дээр хэнийг ч авч ирээд сайд болгоод суулгаж байсан бид ажлаа хийгээд, дуугүй явж байдаг. Бид ийм хүлцэнгүй, тэвчээртэй. Тийм учраас бидэнд буруу байхгүй гэх гээд байна. Гэвч нэдэр дээрээ танайхан шиг их улс төрждөг газар байхгүй шүү дээ. Эрүүл мэндийн сайд нь хэдэн эмнэлгийн дарга солих гэтэл юу болж байлаа?
-Эмнэлгийн дарга хэн болох нь миний xaгaлгaaнд пaдлийгvй байхгүй юу. Сайд Гүндалай болохоор л миний гар caлгaнaaд л, хүний зүрх зoгcooд л байдаг, тийм юм байхгүй шүү дээ. Батсэрээдэн багшийг болохоор огцом сайжраад л байдаг тийм юм байхгүй. Манайхан эрүүл мэндийн xyyлиа, даатгалын xyyлиа, эмийн xyyлиа өөрчлөхгүй бол болохгүй болчихсон гэдгээ л харах хэрэгтэй байна. Үнэхээр салбараа шинэчилмээр байна. Даанч намайг сайд болгохгүй л дээ.

-Тэр үнэн байх. Б.Болдсайхан эмч улс төрд орно гэсэн мессеж удаан явлаа. Сонголтоо хийсэн үү?

-Хийж байгаа. ИЗН-д элсэх шийдвэр гаргасан. Сонголт хийхэд хэцүү байсан. Яг бодитой хоёр том хүчин байна. МАХН, АН хоёр. Гэтэл Хувьсгалт намд бол би яагаад ч орохгүй байх.

-Авах ч үгүй байлгүй дээ. “Битгий горьд, пост МАХН” гэсэн хүнийг юу л бол. Энэ наргиа шүү?

-Тоох ч үгүй байх. Авахгүй л дээ. АН бас тийм. Тэгээд ИЗН-аас өөр эрүүл сонголт алга даа.

-Багаар бодоход ойрын 20 жил лав төр барихгүй нялх xvчнийг сонгож. Битгий гомдоорой. Улстөрч биш хүний романтик сонголт байна?

-Нэг талаас тийм байх. Гэхдээ яахав ээ, эмч хүн юм болохоор эрүүл саруул организм руу л орох юм байна шүү дээ.

-Гоё хариулт байна?

-Cэтгэл мэдpэлийн өвчтэй, apxаг xaвдaртай тийм организм руу орох хүсэл алга. Ирэх 20 жил лав ИЗН төр барихгүй гэдэгт итгэхгүй байна. Ард түмэн маш хурдан өөрчлөгдөж байгаа.

Болдсайхан эмч… энэ цагийн нэгэн хүчирхэг бие хүн. Түүний тухай жинхэнэдээ юу ч мэдэхгүй хүмүүс жигтэйхэн дүгнэж cvpжигнэж байхыг бишгүй харсан. Гэхдээ түүн шиг хүн энэ жижигхэн Монголдоо алхаж, зэгстэй толгод, элсэн дундахь газрын нүд шиг бяцхан нуур, аян зам, зураач Соосай, Дүйнхоржавыг шүтэж, сумын эмчид мэхийж, сайд дарга нарыг yypcaн харааж, нанчилдаж яваад яагаад ч юм хайр хүрдэг.

Орон хотын жентельмен энэ эрийн хаанаас нь гардаг юм гэмээр уйтгар, үл ялиг ганцаардал, юу юугүй нүдийг нь бүрхээд ирэх уянга… ихэмсэг зиндаа, монгол омогшил… тэр гэхдээ олон хүнд ойлгомжгүй.

Сэтгүүлч Б.Ганчимэг 2009.11.17

 

 

 

 

The post “Зүрхний” хэмээх тодотголтой Б.Болдсайхан эмчийн гэргий MCS-ын дэд ерөнхийлөгч Д.Энхцэцэг appeared first on Өнцөг.

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Нийслэлийн Мэдээ

Г.Занданшатар: Ёс зүйг умартсан хэн ч төрийг төлөөлөх эрхгүй!!!

Published

on

By

Монгол Улсын Их Хурлын дарга Г.Занданшатар өчигдөр (2021.08.24) Төрийн албан хаагчийн ёс зүй, сахилгын тухай хуулийн төсөл болон Төрийн жинхэнэ албанд чадахуйд үндэслэн сонгон шалгаруулах тухай хуулийн төслүүдийн боловсруулалтын явцтай танилцах уулзалтад оролцлоо.

Улсын Их Хурлын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооноос зохион байгуулж буй энэхүү уулзалтад Улсын Их Хурлын гишүүн, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Ж.Мөнхбат, Улсын Их Хурлын гишүүн Ё.Баатарбилэг, Ц.Мөнхцэцэг, М.Оюунчимэг, Улсын Их Хурлын даргын Нийгмийн бодлогын зөвлөх Ц.Цогзолмаа, Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах асуудал эрхэлсэн зөвлөх Б.Эрдэнэбаяр нар оролцов. Мөн Монгол Улсын Төрийн албаны зөвлөлийн дарга Б.Баатарзориг, Зөвлөлийн гишүүн С.Цэдэндамба, Д.Зүмбэрэллхам, Б.Идэрчулуун, Д.Баатарсайхан болон Улсын Их Хурлын Тамгын газар болон Төрийн албаны зөвлөлийн ажлын албаны холбогдох албан тушаалтнууд оролцсон юм.

Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтийн агуулга, үзэл санаанд холбогдох хууль тогтоомжийг нийцүүлж эрх зүйн шинэтгэлийг хэрэгжүүлэхээр “Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөд хууль тогтоомжийг нийцүүлэх, түүнтэй холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолыг баталсан. Тус тогтоолын хүрээнд 31 хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаас 12 хуулийг Улсын Их Хурал хэлэлцэн батлаад байгаа юм. Төрийн албаны мэргэшсэн, тогтвортой, ил тод, хариуцлагатай байх эрх зүйн үндсийг бүрдүүлэх, төрийн албыг төгөлдөржүүлэх, төрийн албан хаагчдын ёс зүй, сахилга, хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, чадахуйн зарчимд суурилж төрийн албан хаагчдыг сонгон шалгаруулдаг байх шаардлага үүссэн. Энэ дагуу боловсруулсан хуулийн төслүүдийг танилцуулах уулзалтыг өнөөдөр зохион байгууллаа.

УИХ-ын дарга Г.Занданшатар: Төрийн албаны эрс шинэчлэл бол улс хөгжихийн үндэс. Ард түмэн бидэнд үнэмлэхүй итгэл үзүүлсэн, бид илүү их зүтгэлээр хариулах ёстой

Төрийн алба нь ард түмэнд үйлчилдэг байх Үндсэн хуулийн үзэл санааны дагуу төрийн албыг өөрчлөн зохион байгуулах шаардлага үүссэнийг Улсын Их Хурлын дарга Г.Занданшатар уулзалтыг нээж хэлсэн үгэндээ тэмдэглэв. Өнгөрсөн 100 жилийн нийгмийн байгууллын өөрчлөлтийн явцад ард иргэдэдээ үйлчлэх төрийн үндсэн зарчим задарч, төрийн дунд, доод шатанд ёс зүйгүй, сахилга хариуцлагагүй байдал газар авсан талаар Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн хэлэлцүүлгийн явцад олон нийтээс ихээхэн шүүмжлэл ирж, тодорхой санал санаачилгууд гарч байсныг тэрбээр дурдлаа.

Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудлаарх анхдугаар Зөвлөлдөх санал асуулгаас төрийн албаны сахилга, хариуцлагыг сайжруулах шаардлагатай гэдэг дүгнэлт гарсан. Тодруулбал, төрийн сахилга хариуцлагыг дээшлүүлэх арга механизмыг Үндсэн хуулиар бий болгох шаардлагатай гэдэг дээр Зөвлөлдөх санал асуулгад оролцогсдын 94.5 хувь санал нийлсэн бол төрийн хариуцлага, сахилга, шударга ёсыг бэхжүүлэх шаардлагатай гэдэг дээр 89.4 хувь нь санал нэгджээ. Мөн төрийн жинхэнэ албаыг мэргэшсэн, чадахуйд суурилсан, улс төрөөс ангид байхыг дэмжин, энэ чиглэлээр эрх зүйн хамгаалалтыг бий болгохыг 87.9 хувь нь хүссэн юм.

Ард түмний энэ хүсэмжлэлд нийцүүлэн дээрх хоёр хуулийн төслийг боловсруулж байгааг Г.Занданшатар дарга хэлсэн. Төрийн албан хаагчийн ёс зүй, сахилгын тухай хуулийн төслийг гурван жилийн турш боловсруулж байгаа аж. Тэрбээр 2018 онд Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын даргаар ажиллаж байхдаа анхны ажлын хэсгийг байгуулж, Япон, Герман улсаас туршлага судлах арга хэмжээг өргөн хүрээнд зохион байгуулж байжээ. Монголчууд Япон Улсын улс төрийн соёл, төрийн албаны ёс суртахууны жишигт төрийн албаа дүйцүүлэхийг хүсдэг, харин тус улс нь төрийн албаны сахилга, ёс зүй, хариуцлагын талаарх хуультай гэдгийг хэлээд баримтууд дурдав.

Хуулийн дээрх төслүүдийг боловсруулахдаа нэн тэргүүнд монгол хүний ёс суртахууны өөрчлөлтийг судалж, үүнд тулгуурлан хэм хэмжээг тогтоох ёстойг Улсын Их Хурлын дарга хэллээ. Мөн ёс зүй, сахилга, хариуцлагын асуудал төрийн бүх шатанд тус тусын зохицуулалттай явж ирсэн ч нийтлэг хэм хэмжээ болж чадаагүй, систем болж бүрдэхгүй өнөөдрийг хүрч байгаа учраас сайн туршлагуудыг судалж, хуульчлах нь зүйтэй хэмээн үзсэн байна.

Ийнхүү төрийн албанд ёс зүй, сахилга, хариуцлагын хэм хэмжээг мөрдүүлж, систем болгон бүрдүүлснээр нийгэмд үлгэр дуурайлал болж, нөлөөлөл үзүүлэх ач холбогдлыг нь ухамсарлаж, төслийг боловсруулахдаа анхаарч ажиллахыг уулзалтад оролцогчдод захив. Төрийн чадварлаг албыг бүрдүүлэхийн тулд сонгон шалгаруулалтаар шилдгүүдийг олох ёстой ч өнөөдрийг хүртэл Төрийн албаны зөвлөлөөс зохион байгуулж буй сонгон шалгаруулалтууд нь хангалтгүй, хатуухан хэлэхэд нэрийн төдий болж ирсэн гэдэг шүүмжлэл, гомдлыг олон нийтээс хаягладаг талаар тэрбээр сануулсан юм.

Үндсэн хууль болон Төрийн албаны тухай хуулийн үзэл санаа гүйцэтгэлийн шатны алдаанаас болж хэрэгжиж чадахгүй байгааг Г.Занданшатар дарга хэлсэн. Бусад улс оронд сонгон шалгаруулалт, хүний нөөц, боловсон хүчний бодлогыг хэрэгжүүлдэг яамтай байдаг жишгийг дэлгэрэнгүй танилцуулсан. Их, дээд сургуулиас шилдэг оюутан, суралцагчдыг сонгон, шалгаруулж, бодлогоор мэргэшүүлэн бэлтгэж, боловсруулдаг, улмаар чадахуйд суурилсан зарчмаар дэвшүүлэн ажиллуулснаар “Төр төмбөг, ёс ёмбогор” хэмээх үзэл санаа бүхий Азийн эрх зүй хэрэгжих боломжтой гэлээ.

Ийм үзэл санаа, арга зарчим хэрэгжүүлж буй Азийн өндөр хөгжилтэй орнуудын туршлагыг бусад улс оронд хэрэгжүүлж байгаа жишээг дурдав. Иймээс Төрийн жинхэнэ албанд чадахуйд үндэслэн сонгон шалгаруулах тухай хуулийн үр дүнд Төрийн албаны зөвлөлийн үйл ажиллагаа шинэ шатанд гарах учиртайг онцлов. Тус зөвлөл одоогийн төрийн албаны бүтцээ хамгаалахаас илүүтэй боловсронгуй, чадварлаг болгоход анхаарах үүрэгтэйг хэлсэн.

Энэ бүхний үр дүнд ард түмэндээ үйлчилдэг, төрийн төлөө зүтгэдэг, улс орны хөгжлийн үндэс болдог төрийн алба, төрийн албан хаагчидтай болох зорилготой гэв. “Төрийн албаны реформ нь улсын хөгжлийн суурь гэдгийг ухамсарлаж, бодлогын дорвитой өөрчлөлтийг хийж, шинэчлэл хэрэгжүүлэхээр ажиллаарай. АРД ТҮМЭН БИДЭНД ҮНЭМЛЭХҮЙ ИТГЭЛ ҮЗҮҮЛСЭН, БИД ИЛҮҮ ИХ ЗҮТГЭЛЭЭР ХАРИУЛАХ ЁСТОЙ. Төрийн албаны эрс шинэчлэл бол улс хөгжихийн үндэс юм. Гэхдээ хүнийг нь өөрчил гэсэн үг биш. Үзэл санаа, хандлага, сэтгэлгээ, бодлого, зохицуулалтыг нь өөрчлөн шинэчилж, ТӨРД АЖИЛЛАЖ БАЙГАА АЛБАН ХААГЧ БҮР аль нэг улс төрийн хүчин, хэн нэгэн даргын төлөө биш МОНГОЛ ТӨРИЙН ТӨЛӨӨ ЗҮТГЭДЭГ, МОНГОЛ ХҮН БҮРД ҮЙЛЧИЛДЭГ БОЛЖ ХӨГЖҮҮЛЭХ ҮНДЭС нь Төрийн албан хаагчийн ёс зүй, сахилгын тухай болон Төрийн жинхэнэ албанд чадахуйд үндэслэн сонгон шалгаруулах тухай хуулиуд байх болно” гэв.

ТББХ-ны дарга Ж.Мөнхбат хуулийн төслүүдийн талаар танилцууллаа Үргэлжлүүлэн Улсын Их Хурлын гишүүн, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Ж.Мөнхбат төрийн албаны хаагчийн ёс зүйн зохицуулалтад тулгамдаж буй асуудлууд болон төслүүдийн талаар танилцууллаа.

Төрийн захиргааны болон үйлчилгээний албан хаагчийн ёс зүйн дүрмийг Засгийн газар батлах ба төрийн улс төрийн, тусгай албан хаагчийн ёс зүйн асуудлыг хууль тогтоомжоор тогтоохоор төрийн албаны тухай хуульд зааснаас нийт төрийн албан хаагчид хамаарах нийтлэг зохицуулалт дутагдаж байгааг холбогдох судалгаануудаар тогтоосон байна. Төрийн улс төрийн албан хаагчид баримтлах ёс зүйн хэм хэмжээ, зөрчлийг хянан шийдвэрлэхтэй холбогдох харилцаа ойлгомжгүй, тодорхойгүй, нийтлэг ёс зүйн дүрэмгүй байгаас үр нөлөө багатай байгаа аж.

Мөн төрийн захиргааны ба үйлчилгээний албан хаагчийн ёс зүйн зөрчилд уучлал гуйх, сануулах хоёр төрлийн хариуцлага байгаа бол төрийн тусгай албанд мэргэжлийн онцлогоос шалтгаалсан хариуцлагын төрлүүд үйлчлэх зэрэг харилцан адилгүй байгаагаас гадна ёс зүйн хариуцлага, ажил мэргэжлийн чиг үүргийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой хариуцлагыг ялгаж зааглах, ёс зүйн хариуцлагад хүлээлгэх хариуцлагыг бодитой тодорхойлох шаардлага үүсжээ. Төрийн албан хаагчийн ёс зүйн нэгдсэн тоо, мэдээлэл хангалтгүй, төрийн байгууллагуудын Ёс зүйн зөвлөлийн үйл ажиллагаа, ёс зүйн зөрчлийг хянан шийдвэрлэж байгаа талаарх мэдээлэл хангалтгүй байгааг төслийн танилцуулгын үеэр Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга дурдаж байв.

Нийгмийн захиалга, ард түмний хүсэмжлэл, шаардлага ч бий гэдгийг Ж.Мөнхбат гишүүн хэд хэдэн баримтаар танилцуулсан. Салбар, ажил мэргэжлийн чиглэлээр ёс зүйн дүрэм хангалттай байдаг хэдий ч түүнийг мөрдүүлэх, хэвшүүлэх, баримтлах нэгдсэн удирдлага, зохион байгуулалт байдаггүй. Төрийн албаны бүх түвшинд ёс зүй, хариуцлагын арга хэмжээний үр нөлөө багатай, мөрдүүлэх зохицуулалт сул байгаа учир ёс зүй, сахилгын асуудлыг нийтлэг байдлаар, нэгдмэл байдлаар зохицуулсан ерөнхий хуультай болох шаардлагыг мөн онцлон мэдээлэл өгсөн.

Иймд төрийн албанд шударга ёсыг бэхжүүлэх, төрийн албан хаагч нь ард түмэндээ үйлчилж, хувийн ашиг сонирхлын зөрчлөөс ангид байж, төрийн албаны нэр хүндийг эрхэмлэн, чин үнэнчээр ажиллах эрхэм зорилгоо ухамсарлаж, ажил үүргээ гүйцэтгэхдээ хуулиар тогтоосон ёс зүйн хэм хэмжээ, шаардлагыг чандлан биелүүлэх үнэт зүйлс, соёлыг төлөвшүүлж, төрийн албан хаагчийг ёс зүйн зөрчилд холбогдохоос урьдчилан сэргийлэх, соён гэгээрүүлэх, төрийн албан хаагчийн ёс зүйн алдаатай үйл ажиллагаанд зохих хариуцлага хүлээлгэх замаар төрд итгэх ард түмний итгэлийг бэхжүүлэх хүрээнд Төрийн албан хаагчийн ёс зүй, сахилгын тухай хуулийн төслийг боловсруулжээ.

Төслийг боловсруулахдаа бусад улс орны жишиг, сайн туршлагуудыг судалсан байна. 8 бүлэг 27 зүйлтэй хуулийн төслөөр ёс зүйн хэм хэмжээ, ёс зүйн зөрчил, ёс зүйн хариуцлагын талаарх суурь ойлголтын нэр томьёоны тайлбарыг нэгтгэх юм байна. Энэ хуульд төрийн бүх албан хаагчийн ёс зүйн нийтлэг асуудал хамаарах ба улс төрийн, захиргааны, тусгай, үйлчилгээний албан хаагчид нэгэн адил үйлчлэх ёс зүйн нийтлэг хэм хэмжээ, ёс зүй, сахилгын нийтлэг шаардлагыг тогтооно. Төрийн албан хаагчийн эрхэмлэх үнэт зүйлс, түүний мөн чанарт тулгуурлан төрийн албан хаагчийн ёс зүйн хэм хэмжэз, шаардлагыг тогтоох бөгөөд төрийн улс төрийн болон тусгай албан хаагчийн ёс зүйн хэм хэмжээг тогтооход харгалзан үзэх онцлог зохицуулалтыг бий болгох аж.

Төслийн зохицуулалтаар төрийн албан хаагчийн ёс зүйн асуудлаар гарсан гомдол, маргааныг хянан шийдвэрлэх эрх хэмжээтэй Ёс зүйн хороо болон Зөвлөл ажиллана. Тэдгээр нь гомдол, мэдээллээр төрийн албан хаагчийн ёс зүйн зөрчил үйлдсэн эсэхийг шалган, тогтоож, дүгнэлт гаргах, зөрчил гаргасан гэж үзвэл хариуцлага хүлээлгэх талаар томилох эрх бүхий албан тушаалтанд зөвлөмж хүргүүлэх эрх хэмжээтэй байх аж.

Төрийн болон орон нутгийн бүх шатны байгууллагад албан хаагчийн ёс зүйн байдалд хяналт тавих зөвлөл ажиллах ба байгууллагын томилох эрх бүхий албан тушаалтан энэ хуулийн хэрэгжилтийг зохион байгуулах, биелэлтэд хяналт тавих үүрэгтэй ажиллана. Ёс зүйн хороог Улсын Их Хурлаас байгуулна. Хороо нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурал, Засгийн газраас томилогддог төрийн захиргааны болон тусгай албан тушаалтны ёс зүйн асуудалд хяналт тавина. Ёс зүйн хороо нь төрийн зарим өндөр албан тушаалтны ёс зүйн талаарх гомдлыг хянан шийдвэрлэх тул түүний хараат бус ажиллах нөхцөлийг хангахтай уялдуулан Ёс зүйн хорооны гишүүнд ёс зүйгээр бусдыг манлайлах үлгэрлэх чадвар бүхий өндөр ёс суртахуунтай, нэр хүндтэй, төрийн албаны мэдлэг туршлагатай, ял шийтгэлгүй хүн байхыг заахаар төсөлд тусгажээ.

Ёс зүйн хороо 9 гишүүнтэй байх 1 гишүүн нь Төрийн албаны зөвлөлийн дарга, бусад 8 гишүүнийг Улсын Их Хурлын холбогдох Байнгын хороо, Засгийн газар, Төрийн албаны зөвлөл нэр дэвшүүлэн, сонгон шалгаруулж, Улсын Их Хурал томилно. Төрийн улс төрийн болон төрийн өндөр албан тушаалтны эрх зүйн байдлын онцлогийг харгалзан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, гишүүн, Ерөнхий сайд, Засгийн газрын гишүүн, Үндсэн хуулийн цэцийн дарга, гишүүд, бүх шатны шүүгч, прокурорын ёс зүйн асуудлыг холбогдох хууль тогтоомжоор зохицуулна. Шүүгч, прокуророос бусад албан тушаалтны ёс зүйн хэм хэмжээний зохицуулалт, хяналт тавих асуудлыг холбогдох хуулиудад тусгаагүй, бүрхэг, эсхүл хэт ерөнхийлөн заасан тул сахин мөрдөх ёс зүйн тусгай хэм хэмжээ, шаардлага, ёс зүйн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл журмыг холбогдох хуулиудад нэмж тусгах шаардлагатай хэмээн үзсэн байна.

Төрийн албан хаагчид ёс зүйн зөрчилд хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг энэ хуулиар, сахилгын зөрчилд хүлээлгэх хариуцлагыг Төрийн албаны болон бусад хуулиар зохицуулна. Төрийн албан хаагчид ёс зүйн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл журмыг тодорхой болгож, ёс зүйн зөрчилд хүлээлгэх шийтгэлийн төрлийг тогтооно. Албан тушаалтан өөрөө хариуцлага хүлээх соёлыг төлөвшүүлэх зорилгоор албан тушаалаас сайн дураар огцорч ёс зүйн хариуцлага хүлээх боломжийг заах аж.

Хуулийн төсөл батлагдсанаар төрийн албан хаагчийн ёс зүйн асуудлыг зохицуулах эрх зүйн орчны нэгдмэл, харилцан уялдаатай байдал хангагдаж, тогтвортой, хариуцлагатай, ёс зүйтэй төрийн алба төлөвшиж, төрийн албанд иргэдийн итгэх итгэл нэмэгдэнэ гэж үзсэн байна.

Үргэлжлүүлтэн тэрбээр Төрийн жинхэнэ албанд чадахуйд үндэслэн сонгон шалгаруулах тухай хуулийн төслийн талаар танилцууллаа. Төрийн жинхэнэ албанд чадахуйн зарчимд үндэслэн тусгай мэдлэг, чадвар, чадамж бүхий иргэдийг шилж олох, сонгон шалгаруулах зарчмыг баримтлахаар холбогдох зохицуулалтуудыг тусгажээ. Одоогийн буюу ажилласан жил, туршлагыг үндэслэдэг байдлыг өөрчилж, хувь хүний төлөвшил, хандлага, чадвар, чадамжийг тодорхойлж, шилж сонгох бололцоог бүрдүүлэхээр төлөвлөжээ. Хүний нөөцийн тусгай хэрэгцээг тодорхойлж бүрдүүлэхдээ төрийн албаны мэргэшсэн, тогтвортой байдлыг алдагдуулахыг хориглохоор, мөн төрийн албан хаагчийг үндэслэлгүйгээр ажлаас нь халах, чөлөөлөхийг, төрийн байгууллагын бүтэц, орон тоог үндэслэлгүйгээр өөрчлөхийг, тодорхой этгээдэд зориулж хүний нөөцийн тусгай хэрэгцээг тодорхойлохыг хориглохоор төсөлд тусгасан байна.

Төслүүдийг Улсын Их Хурлын 2021 оны намрын ээлжит чуулганы эхэнд өргөн мэдүүлж, хэлэлцүүлэхээр төлөвлөж байгааг Ж.Мөнхбат гишүүн танилцуулаад, төрийн албаны нэр төр, ёс суртахууныг жишиг болгох, сонгон шалгаруулж, шилж бүрдүүлдэг байх эрх зүйн орчныг бүрдүүлдэг болоход бүх талаас хамтран ажиллахыг уриаллаа.

Төрийн албаны зөвлөл мэдээлэл танилцуулав Дараа нь Төрийн албаны зөвлөлийн дарга Б.Баатарзориг мэдээлэл танилцуулав. Төрийн албаны бодлогын шинэтгэл, түүний хэрэгжүүлэх чиглэлээр Улсын Их Хурлын түвшинд анхаарал хандуулан, ажил хэрэгчээр хандаж байгаад Б.Баатарзориг дарга талархал илэрхийллээ. Монгол Улсын Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлтийн талаарх анхдугаар Зөвлөлдөх санал асуулга болон бусад төрлийн асуулга, судалгаагаар өндөр давтамжтай гарч ирсэн асуудал бол санхүүжилт шаардахгүй шийдэж болох шударга ёсны хүсэмжлэл, төрийн албанд хариуцлагатай, ёс зүйтэй ажилтнуудыг ажиллуулах хүсэлт байсныг дурдав. Олон нийтийн хүсэмжлэл болон бүрдээд буй нөхцөл байдалд үндэслэн Төрийн албаны зөвлөлийн зүгээс олон улсын сайн жишигт нийцүүлэх зорилгоор идэвхтэй хамтран ажиллахаа илэрхийлэв.

Төрийн албаны шинэтгэлийг хийхээр тус зөвлөлөөс 20 зорилт, 78 үйл ажиллагаа, 91 арга хэмжээ төлөвлөөд ажиллаж байгаа юм байна. Улсын Их Хурлын зүгээс өнгөрсөн 2019, 2020 онуудад ихээхэн анхаарал хандуулж, холбогдох арга хэмжээ авч, тогтоол шийдвэрүүд гарч байсныг нэгбүрчлэн танилцуулсан.

Монгол Улсад 4147 төрийн байгууллага үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж. Нийт төрийн албан хаагчдын 32 хувь нь эмэгтэйчүүд байгаа бол удирдах албан тушаалын 7 хувьд эмэгтэйчүүд ажиллаж байгаа гэв. Насны ангиллын талаарх тоон мэдээллийг мөн танилцуулав. Төрийн нийт албан хаагчдын 60 хувь нь 1980 оноос хойш төрсөн иргэд байгаа, энэ хэрээрээ өөрчлөлт ажиглагдаж байгааг хэлж байлаа.

Хүний нөөцийн системийн өөрчлөлт хийж байгаа бөгөөд бүх шатны төрийн байгууллагууд нэгдсэн системд холбогдсон байна. Үүнийгээ цалингийн системтэй холбогдож, хууль бусаар томилогдсон бол зөрчилтэй тэмдэглэгдэх, мөн эрх ашгийн зөрчилтэй бол систем цалинг зогсоох гэх зэргээр төрийн албаны шинэтгэл эдийн засгийн агуулгатай байх нөхцөл бүрдээд байгаа талаар Б.Баатарзориг дарга танилцуулсан.

Төрийн жинхэнэ албанд чадахуйд үндэслэн сонгон шалгаруулах тухай хуулийн төслийн үндсэн концепц нь оюуны өндөр чадавхтай, цогц чадамжтай, бүтээмж өндөртэй, нарийн мэргэжил, мэргэшилтэй, салбартаа хүлээн зөвшөөрөгдсөн хүнийг сонгон шалгаруулж авах гэж тодорхойлогдсон гэдгийг тэрбээр хэлж байв. Төрийн албаны зөвлөл төрийн албаны хүний нөөцөд 8000 гаруй бүртгээд байгаа, энэ нөөцийг хувийн хэвшлийн байгууллагууд ч ашиглах, хамтран ажиллах хүсэлтээ илэрхийлж ирсэн гэдгийг хэллээ. Тиймээс энэ чиглэлийн харилцааг зохицуулах шаардлага бий гэв.
Төрийн жинхэнэ албанд чадахуйд үндэслэн сонгон шалгаруулах тухай хуулийн төслөөр зөвхөн төрийн захиргааны болон төрийн тусгай албан хаагчдыг сонгон шалгаруулах хязгаарлалттай байгааг өргөжүүлэх, улс төрийн албан хаагчид болон төрийн албаны 62 хувийг эзэлж буй төрийн үйлчилгээний албан хаагчдыг хамруулах гарцыг эрэлхийлж байгаагаа танилцуулсан.

Төрийн албаны зөвлөлөөс хуулийн төслүүдийн боловсруулалттай холбогдуулан ажлын хэсэг байгуулж, төрийн 83 байгууллагаас санал авч, нэгтгэжээ. 761 тусгайлсан санал ирсэн бөгөөд эдгээрийг нэгтгэн хуулийн төслийг боловсруулж буй ажлын хэсэг, Улсын Их Хурлын Төрийн байгуулалтын байнгын хороонд хүргүүлэхээр ажиллаж байгаа талаараа мэдээлсэн.

Төслийн танилцуулга, дээрх мэдээлэлтэй холбогдуулан уулзалтад оролцогчид санал хэлж, байр сууриа илэрхийллээ. Уулзалтад оролцсон Улсын Их Хурлын гишүүн М.Оюунчимэг, аливаа хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлэх шатанд хяналт тавьдаг, гарцаагүй хэрэгждэг байх механизмыг бүрдүүлэхгүй бол бодлогын түвшинд хийсэн шийдэл, шинэчлэл, дэвшил д дунд шатандаа “нурж, гацаж”, тэдгээрт хариуцлага тооцдог систес байхгүй учраас өнөөдрийн байдалд хүрээд байгааг сануулж, төслийн боловсруулалтдаа эдгээрийг онцгой анхаарах ёстой гэв. Төрийн албаны сонгон шалгаруулалтдаа боловсрол, ур чадварын шалгаруулалтаас гадна хувь хүний төлөвшил, хандлагыг чухалчилж авч үзэх шаардлагын талаар санал хэлж, байр сууриа илэрхийлсэн юм.

Төрийн албаны тухай хууль дахь заалтуудтай давхардсан зохицуултууд төсөлд тусгагдсан байгааг Ё.Баатарбилэг гишүүн анхаарууллаа. Мөн төсөл дэх Ёс зүйн зөвлөлийн талаарх байр сууриа тэрбээр илэрхийлж, холбогдох зохицуулалтыг нарийвчлах саналуудыг хэлсэн. Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхцэцэг, төрийн албан хаагчийн ёс зүйн зөрчлийг хуулиар тодорхойлж, үүнд оногдуулах хариуцлагыг тодорхой болгож буйгаараа эдгээр төслүүд тун чухал ач холбогдолтойг хэлж тэмдэглэж байлаа. Үүн дээр хувь албан хаагч төрийн албаны нэр хүндийг сэвтүүллээ, хариуцлага хүлээх ёстой хэмээн үзсэн тохиолдолд холбогдох зохицуулалтыг тусгах шаардлагын талаар хэлсэн. Мөн тэрбээр сонгон шалгаруулалтад хүйсийн тэгш эрхийг хангах, мөн хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн эрхийг хангах, Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах тухай хуулийн үзэл санаанд нийцүүлэх зохицуулалтуудыг тусгахад төсөл боловсруулахдаа анхаарч ажиллах саналыг хэлж байв.

Ийнхүү уулзалтад оролцогчид Төрийн албан хаагчийн ёс зүй, сахилгын тухай хуулийн төсөл болон Төрийн жинхэнэ албанд чадахуйд үндэслэн сонгон шалгаруулах тухай хуулийн төслүүдийн талаар санал, байр сууриа илэрхийллээ. Төрийн алба бол ард түмэнд үйлчлэх, төрийн албан хаагч бүр иргэдэд үйлчилж, иргэний төрд итгэх итгэлийг дааж ажиллах үүрэгтэй гэдгийг Улсын Их Хурлын дарга онцлов. Одоо байгаа төрийн албан хаагчдын “дарга” гэсэн сэтгэлгээг өөрчилж, ард иргэдэд төрийн үйлчилгээг хүргэж байгаа “үйлчлэгч” гэдгийг ухамсарлуулах, сэтгэлгээний өөрчлөлтийг төлөвшүүлэхийн чухлыг тэрбээр тайлбарлаж “Төрийн бүх эрх мэдэл ард түмнээс сурвалжтай. Улсын Их Хурал ард түмний сонголтоор байгуулагддаг, ард түмний сонгосон Улсын Их Хурлаас Засгийн газар байгуулагддаг. Тэр Засгийн газар яам, харьяа байгууллагуудынхаа албан хаагчдыг бүрдүүлдэг гээд харахаар төрийн бүх албан тушаал, эрх мэдэл ард түмнээс сурвалжтай, үүрэг нь иргэнд үйлчлэх. Энэхүү үндсэн, ардчилсан нийгмийн үзэл санааг энэ хуулиудаар нэвтрүүлэх, төрийн албан хаагчдыг мөрдүүлэх зорилт тавьж байна” гэлээ. Түүнчлэн суурь хуулиуд, эрх зүйн зохицуулалтыг хэчнээн чамбай хийсэн ч процессын хуулиудаа тодорхой, зайлшгүй биелэгдэхээр зохицуулалтууд тусгаагүйгээс олон алдаа гардаг болохыг хэлж байсан юм.

Төр тунгалаг болж, иргэдийн хүсэмжлэлд бодит хариу болох эдгээр төслийн боловсруулалтад сэтгэл тавьж, зүтгэл гарган ажиллахыг Улсын Их Хурлын дарга Г.Занданшатар захиад, төслүүдийн талаарх олон нийтийн нээлттэй хэлэлцүүлгийг ирэх есдүгээр сард зохион байгуулж, Улсын Их Хурлын 2021 оны намрын ээлжит чуулганы эхэнд өргөн мэдүүлэхийг чиглэл болгосон юм хэмээн Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсээс мэдээллээ.

Continue Reading

Нийслэлийн Мэдээ

Д.СУМЪЯАБАЗАР: Түгжрэлийг 50%, Утааг 80% бууруулна.

Published

on

By

Нийслэлийн Засаг дарга Д.Сумъяабазар болон нийслэлийн удирдлагууд мэдээлэл хийлээ. Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Д.Сумъяабазар: Түгжрэлийг 50 хүртэл хувиар бууруулахаар зорьж байна. Энэ хүрээнд Засгийн газраас нийслэлд жил бүр 420 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгох тогтоол гарсан. Түгжрэлийн асуудлыг шийдэх системтэй ажил хийхээр төлөвлөлөө. Нийслэлийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийг 27 жилийн дараа шинэчлэн баталсан. Хуулиар зохицуулах боломжгүй зүйлсийг дүрмээр зохицуулна. Есдүгээр сарын 15-нд төлөөлөгчид иргэдээс санал асуулга авч, хотын дүрэм боловсруулах юм.

Мөн Улаанбаатар хотын стандартыг хуульд оруулж өгсөн. Маш олон асуудлын стандартыг тогтооно. Ямар ч хүн явган явж байхад явган хүний замгүй байж болохгүй. Энэ цагаас эхлэн хүн рүүгээ чиглэсэн юм хийнэ. Цаашид Улаанбаатар хот инженерүүдээр баг бүрдүүлэхээр төлөвлөж байна. Өмнөх 30 жилийн гажуудал нь Улаанбаатар хотын стандартгүй, дүрэмгүй байдлаас болсон. Нийслэлийн мэдээлэл харилцааны технологи хөгжүүлэлтийн газарт цоо шинэ баг оруулж ирж, уламжлал дээр суурилсан шинэчлэлт хийж, түгжрэлийг бууруулахад таван цогц арга хэмжээ авч хэрэгжүүлнэ. Томоохон үндэсний компаниудтай хамтарч, үйл ажиллагаанд нь бодлогын дэмжлэг үзүүлж, төрийн бодлогоор ААН-үүдээ дэмжинэ.

Автобусны парк шинэчлэлийг яаралтай хийх хэрэгтэй байгаа. 400-500 автобусаар нийтийн тээвэрт шинэчлэлт хийхээр зорьж байна. Такси үйлчилгээг олон улсын стандартад хүргэх ёстой. Замын хөдөлгөөний нэгдсэн зохион байгуулалтыг бий болгоно. Нийтийн тээврийн үйлчилгээг сайжруулж байж иргэдэд сонголт бий болно. Нийслэл Улаанбаатар хотын эрх зүйн байдлын тухай хууль ирэх оны нэгдүгээр сараас хэрэгжиж эхэлнэ.

Зам, барилгын норм, норматив Улаанбаатар хотын стандартын дагуу өөрчлөгдөж, нэгэн цогц болно. Ингэснээр нийгэм, эдийн засгийн харилцааг зохицуулах юм. Улаанбаатар хотод олон асуудал бий. Үүнийг нэг сар, нэг жилийн дотор бүрэн бууруулах боломжгүй. Тиймээс эрх барих хугацаанд мөрийн хөтөлбөрийн дагуу бүх ажлыг хийнэ. Би Улаанбаатар хотын захиргаанд авлига, хээл хахууль орооцолдсон нэг ч хүн байх ёсгүй гэж үздэг. Компаниудыг дэмжих үүднээс хуруугаа дүрж болохгүй. Тэгвэл хуруугаа таслуулна шүү гэж зөвлөдөг.

Нийслэл Улаанбаатар хотын бүтээн байгуулалтад нэн шаардлагатай 10.7 их наяд төгрөгийн санхүүжилт хэрэгтэй. Бараг улсын төсөв гэсэн үг. Гэхдээ энэ их мөнгийг нэг дор олох боломжгүй. Гэхдээ эхний ээлжинд утааг 80 хувиар бууруулна.

Continue Reading

Нийслэлийн Мэдээ

Э.Бат-Үүл: С.Баярцогтыг эргэж очиход бие бялдар нь…

Published

on

By

Сангийн сайд асан С.Баярцогт өнөөдөр cyллагдана. Тодрyyлбал, түүнд анхан шатны шvvхээс 10 жилийн xopиx ял онooж, давж зaaлдах шатны шvvхээс 4.8 жилийн xopиx я.л болгон бyypyyлaaд байсан. Гэвч Улсын дээд шvvхээс хоёр шатны шvvхийн шийдвэрийг хүч.ингүй болгож, мөрдөн байцaaлтад буцaaсан юм.Тиймээс хэрэг мөрдөн байцaaлтад буцсан энэ хугацаанд С.Баярцогтыг прокурорын зөвшөөрлөөр суллaxaap болоод байгаа юм.

Тvvнийг сул.лагдаж байгaaтай холбогдyyлан АН-ын гишvvн, Хотын дарга асан Э.Бат-Үүл цахим хyyдаснаа “Би Баярцогтыг шор.онд эргэж очоод түү.н.ийг зов.лон, бэрх.шээл улам бүр хатaaж, чанга болгосныг харaaд бахадсан юм. Тэр номыг боть ботиор нь “идчихдэг-ийг хор.игд.лyyд бүр гайхацгaaдаг. Бие бялдар нь Макгрегор шиг болчихсон байсан лав. Би үнэндээ, ийм эрэлхэг хүн гэдгийг нь мэдээгүй явжээ хэмээсэн юм.

Continue Reading

Trending

error: Content is protected !!